ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG LÀ GÌ?

Trong bối cảnh đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng ngày càng mạnh mẽ, các dự án xây dựng như khu dân cư, nhà máy, trung tâm thương mại, đường giao thông, khu công nghiệp, khu du lịch hay công trình công cộng ngày càng xuất hiện nhiều trên khắp cả nước. Những dự án này mang lại giá trị lớn về kinh tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống xã hội và cải thiện hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nhiều nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường tự nhiên và sức khỏe cộng đồng. Chính vì vậy, đánh giá tác động môi trường của dự án xây dựng trở thành yêu cầu bắt buộc và là công cụ quan trọng để hướng tới phát triển bền vững.

Đánh giá tác động môi trường, viết tắt là ĐTM, được công nhận rộng rãi trên thế giới như một phương pháp quản lý hiện đại nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đây là quá trình phân tích có hệ thống để xác định, dự đoán và đánh giá những tác động có thể xảy ra đối với môi trường khi một dự án xây dựng được triển khai.

Mục tiêu chính của ĐTM là giúp chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng nhận biết sớm những rủi ro môi trường của dự án ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Trên cơ sở đó, các giải pháp kỹ thuật, quản lý và phòng ngừa sẽ được đưa ra trước khi quyết định đầu tư chính thức được ban hành. Điều này giúp hạn chế các hậu quả môi trường nghiêm trọng có thể xảy ra trong tương lai.

Nói một cách dễ hiểu, ĐTM là quá trình “kiểm tra sức khỏe môi trường” của dự án trước khi công trình được xây dựng. Nếu không có bước này, nhiều dự án có thể gây ô nhiễm không khí, nguồn nước, tiếng ồn, phá vỡ cảnh quan hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống người dân xung quanh mà không được kiểm soát từ đầu.

Đối với dự án xây dựng, ĐTM đặc biệt quan trọng vì lĩnh vực xây dựng thường tạo ra tác động ở cả giai đoạn thi công lẫn giai đoạn vận hành. Trong quá trình thi công có thể phát sinh bụi, tiếng ồn, rung chấn, chất thải xây dựng, ùn tắc giao thông và nguy cơ mất an toàn lao động. Khi công trình đi vào hoạt động, có thể tiếp tục phát sinh nước thải, khí thải, rác thải sinh hoạt, tiêu thụ năng lượng lớn hoặc thay đổi dòng chảy tự nhiên của khu vực.

Chính vì vậy, đánh giá tác động môi trường không phải là một thủ tục mang tính hình thức mà là quá trình khoa học có ý nghĩa thực tiễn rất cao. Nếu được thực hiện đúng, ĐTM sẽ giúp dự án vận hành hiệu quả hơn, ít rủi ro hơn và dễ được cộng đồng chấp nhận hơn.

Một báo cáo ĐTM đối với dự án xây dựng thường bắt đầu bằng việc mô tả tổng quan dự án. Nội dung này bao gồm tên dự án, vị trí xây dựng, diện tích sử dụng đất, công suất, số tầng, tổng mức đầu tư, tiến độ thi công và công nghệ áp dụng. Đây là cơ sở đầu tiên để xác định phạm vi tác động của dự án.

Tiếp theo là nội dung khảo sát hiện trạng môi trường khu vực dự án. Đây là bước rất quan trọng nhằm ghi nhận điều kiện môi trường trước khi xây dựng. Các chuyên gia sẽ đánh giá chất lượng không khí, nguồn nước, địa chất, hệ sinh thái, giao thông, dân cư và hạ tầng xã hội xung quanh khu vực dự án.

Ví dụ, nếu dự án nằm gần khu dân cư đông đúc thì cần chú ý tác động tiếng ồn và giao thông. Nếu nằm gần sông suối thì cần đánh giá nguy cơ xả thải hoặc ngập úng. Nếu nằm gần rừng hoặc khu bảo tồn thì cần xem xét ảnh hưởng đến đa dạng sinh học.

Sau bước khảo sát là quá trình nhận diện và dự báo tác động môi trường. Đây là phần cốt lõi của báo cáo ĐTM. Các tác động được xem xét trong suốt vòng đời dự án, từ chuẩn bị mặt bằng, thi công xây dựng, vận hành sử dụng cho đến khi ngừng hoạt động hoặc phá dỡ công trình.

Trong giai đoạn thi công, dự án xây dựng thường phát sinh bụi từ đào đắp đất, vận chuyển vật liệu, cắt gạch đá và trộn bê tông. Tiếng ồn từ máy móc thi công, xe tải, máy ép cọc cũng có thể ảnh hưởng đến khu dân cư lân cận. Nếu quản lý không tốt, nước mưa chảy tràn qua công trường có thể kéo theo bùn đất gây ô nhiễm cống rãnh và nguồn nước.

Chất thải rắn xây dựng như bê tông vỡ, sắt thép vụn, gạch đá, bao bì xi măng nếu không thu gom đúng quy định sẽ gây mất mỹ quan và nguy hiểm cho môi trường xung quanh. Ngoài ra, dầu nhớt rò rỉ từ máy móc cũng có thể gây ô nhiễm đất và nước ngầm.

Trong giai đoạn vận hành, tùy loại công trình mà mức độ tác động sẽ khác nhau. Một chung cư hoặc trung tâm thương mại sẽ phát sinh nước thải sinh hoạt, rác thải, tiếng ồn giao thông và nhu cầu điện nước lớn. Một nhà máy sẽ phát sinh thêm khí thải sản xuất, nước thải công nghiệp hoặc chất thải nguy hại.

Một khu du lịch hoặc khu đô thị mới có thể gây áp lực lên hạ tầng giao thông, nguồn nước sạch, hệ thống thoát nước và không gian xanh nếu quy hoạch không hợp lý. Vì vậy, ĐTM giúp nhận diện trước các vấn đề này để có giải pháp từ giai đoạn thiết kế.

Sau khi xác định tác động, báo cáo ĐTM phải đề xuất các biện pháp giảm thiểu. Đây là phần quan trọng nhất quyết định tính khả thi của hồ sơ môi trường.

Ví dụ, để giảm bụi trong thi công, chủ đầu tư cần che chắn công trường, tưới nước mặt đường, rửa xe ra vào và vận chuyển vật liệu bằng xe có bạt phủ. Để giảm tiếng ồn, cần giới hạn giờ thi công, sử dụng máy móc đạt chuẩn và bố trí tường chắn tạm thời.

Đối với nước thải, cần xây dựng hệ thống thu gom và xử lý đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Rác thải sinh hoạt phải được phân loại, lưu chứa đúng nơi quy định và chuyển giao cho đơn vị có chức năng xử lý. Chất thải nguy hại phải được quản lý riêng biệt theo đúng quy định pháp luật.

Ngoài biện pháp kỹ thuật, báo cáo ĐTM còn yêu cầu xây dựng kế hoạch quản lý môi trường trong suốt quá trình hoạt động. Kế hoạch này quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị vận hành và tần suất kiểm tra các yếu tố môi trường.

Một nội dung rất quan trọng khác là chương trình quan trắc môi trường định kỳ. Đây là hoạt động đo đạc chất lượng nước thải, khí thải, tiếng ồn, độ rung hoặc chất lượng không khí xung quanh để bảo đảm dự án luôn tuân thủ quy chuẩn môi trường.

Điểm cần nhấn mạnh là ĐTM không phải là quá trình một lần rồi kết thúc khi nộp báo cáo. ĐTM là một chu trình kéo dài xuyên suốt vòng đời dự án. Sau khi báo cáo được phê duyệt, chủ đầu tư vẫn phải tiếp tục thực hiện các cam kết môi trường trong giai đoạn xây dựng và vận hành.

Trong quá trình thi công, cơ quan chức năng có thể kiểm tra việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường đã nêu trong báo cáo. Nếu vi phạm, chủ đầu tư có thể bị xử phạt hoặc yêu cầu khắc phục.

Khi công trình đi vào hoạt động, việc giám sát môi trường vẫn tiếp tục thông qua giấy phép môi trường, quan trắc định kỳ và thanh tra chuyên ngành. Điều này cho thấy ĐTM là công cụ quản lý liên tục chứ không chỉ là thủ tục đầu tư ban đầu.

Ngay cả khi dự án kết thúc vòng đời sử dụng hoặc ngừng hoạt động, việc đánh giá sau đóng cửa vẫn rất cần thiết. Chủ đầu tư có thể phải tháo dỡ công trình an toàn, xử lý tồn lưu chất thải, cải tạo đất hoặc phục hồi cảnh quan tùy theo loại hình dự án. Đây cũng là một phần không thể thiếu của quá trình ĐTM hiện đại.

Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành quy định nhiều loại dự án xây dựng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường trước khi triển khai. Việc xác định dự án nào phải lập ĐTM căn cứ vào quy mô, tính chất và mức độ nguy cơ gây tác động xấu đến môi trường.

Những dự án thường thuộc diện lập ĐTM gồm khu đô thị, khu dân cư lớn, khu công nghiệp, trung tâm thương mại quy mô lớn, nhà máy sản xuất, bệnh viện, bến cảng, khu du lịch, trang trại chăn nuôi tập trung, công trình giao thông lớn và nhiều loại hình khác.

Lợi ích của việc thực hiện ĐTM đúng quy định là rất rõ ràng. Đối với doanh nghiệp, ĐTM giúp giảm rủi ro pháp lý, tiết kiệm chi phí khắc phục ô nhiễm về sau, nâng cao hình ảnh thương hiệu và dễ dàng tiếp cận nguồn vốn đầu tư.

Đối với Nhà nước, ĐTM giúp quản lý phát triển có kiểm soát, giảm gánh nặng xử lý ô nhiễm sau này và bảo đảm lợi ích cộng đồng. Đối với người dân, ĐTM là công cụ bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành và an toàn.

Tuy nhiên, để ĐTM thực sự hiệu quả, báo cáo phải được lập nghiêm túc, có khảo sát thực địa, số liệu chính xác và giải pháp khả thi. Nếu làm hình thức, sao chép nội dung hoặc thiếu giám sát sau phê duyệt thì mục tiêu bảo vệ môi trường sẽ không đạt được.

Trong xu hướng phát triển xanh hiện nay, ĐTM ngày càng được xem là một phần của chiến lược phát triển bền vững chứ không chỉ là thủ tục pháp lý. Các dự án thành công trong tương lai là những dự án vừa hiệu quả kinh tế vừa thân thiện môi trường.

Tóm lại, đánh giá tác động môi trường của dự án xây dựng là quá trình xác định, dự báo và kiểm soát những ảnh hưởng của dự án đến môi trường và cộng đồng. Đây là công cụ quan trọng để ngăn ngừa ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe con người và bảo đảm phát triển bền vững. ĐTM không kết thúc ở một báo cáo mà kéo dài trong suốt vòng đời của dự án, từ thiết kế, thi công, vận hành cho đến khi đóng cửa công trình.

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG LÀ GÌ? 

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) được công nhận như một công cụ để đạt được phát triển bền vững. Mục tiêu chính của ĐTM là để đảm bảo rằng tác động môi trường được dự kiến ở giai đoạn thích hợp của thiết kế dự án và giải quyết trước bất kỳ quyết định cụ thể được thực hiện trong dự án này.

Các đánh giá tác động môi trường liên quan đến một quá trình có hệ thống để xác định, dự đoán và đánh giá các tác động tiềm tàng liên quan đến một dự án phát triển. Quá trình ĐTM phải đưa ra các biện pháp giảm thiểu để tránh, giảm bớt hoặc giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Đánh giá tác động môi trường ĐTM không phải là một quá trình một lần mà chấm dứt sản xuất một báo cáo về tác động của dự án và các biện pháp giảm thiểu tác động liên quan. ĐTM cùng với giám sát việc xây dựng và giai đoạn hoạt động, và điều này tiếp tục cho đến khi dự án được cho ngừng hoạt động. Việc đánh giá sau khi đóng cửa cũng là một phần không thể thiếu trong quá trình ĐTM.

1.      Lịch sử hình thành đánh giá tác động môi trường (ĐTM)

Pháp luật ĐTM và hướng dẫn thủ tục cần thiết để thực hiện quá trình ĐTM đã có hiệu lực kể từ những năm 1970 ở nhiều nước phát triển. Đánh giá tác động môi trường cũng được công bố trong Nguyên tắc 17 của "Chương trình nghị sự 21 (Agenda cho thế kỷ 21) của Hội nghị Liên hợp quốc về Môi trường và Phát triển (UNCED), được tổ chức vào ngày 03 tháng 6 năm 1992, tại Rio de Janeiro, Brazil phát biểu rằng: "Đánh giá tác động môi trường như một công cụ quốc gia được thực hiện cho các hoạt động đề xuất rằng có thể có một tác động xấu đối với môi trường và theo một quyết định của cơ quan có thẩm quyền." 

Điều luật Đánh giá tác động môi trường ĐTM số 86 năm 1992 làm cho ĐTM bắt buộc đối với các dự án phát triển có thể có tác động xấu đến môi trường trước khi thực hiện. Hiện nay, Đánh giá tác động môi trường ĐTM được thực hành tại hơn 100 nước trên thế giới (Jay et al., 2007), trong khi hiệu quả của nó đã được khám phá ở một mức độ nhất định ở một số nước phát triển. 

2.      Mục đích của việc đánh giá tác động môi trường của Dự án Xây dựng 

Mục đích của nghiên cứu đánh giá tác động môi trường là thiết lập các điều kiện cơ bản hiện có trong khu vực dự án và chủ động đánh giá các tác động tiềm tàng và các tác động liên quan của dự án trên diện tích dự án. 

3.      Các mục tiêu chính của ĐTM

Thiết lập các điều kiện sinh học địa vật lý và kinh tế-xã hội của khu dự án. 

Xác định các tác động kết quả (tích cực và tiêu cực) liên quan đến việc cài đặt và hoạt động của dự án. 

Kiến nghị loại bỏ / giảm / kiểm soát mức độ và tầm quan trọng của các tác động được xác định. 

Đề nghị kế hoạch và thủ tục để quản lý hậu quả và để tích hợp các quan điểm và ý kiến của các bên liên quan, Quốc gia và các quy định về môi trường quốc tế, mã và các công ước liên quan đến các hoạt động đề xuất đập vào thiết kế dự án cuối cùng của Báo cáo đánh giá tác động môi trường ĐTM. 

4.      Thủ tục đánh giá tác động môi trường của dự án xây dựng 

(1) Rà soát tài liệu 

Liên quan đến nghiên cứu sâu rộng của văn học hiện đặc biệt, từ các báo cáo của ĐTM trước đó hoặc các nghiên cứu về môi trường (nếu có) và các nghiên cứu khác có liên quan về các đặc điểm môi trường của khu vực dự án. Hoạt động nghiên cứu thực địa / phân tích trong phòng thí nghiệm cũng được thực hiện để tăng thêm dữ liệu thu thập được từ việc xem xét tính để bàn. 

(2) Đánh giá tác động môi trường  

Liên quan đến việc xác định tác động, dự báo và đánh giá. Đánh giá tác động sẽ được thực hiện bằng cách sử dụng phương pháp có thể áp dụng, cụ thể và định lượng, trong khi đánh giá tổng thể sẽ được thực hiện thông qua thành lập ma trận / methods.A phương pháp xác định số lượng các mức độ phụ thuộc lẫn nhau của các thông số môi trường khác nhau sẽ được xem xét. Đánh 1-4 sẽ được chỉ định để mô tả mối quan hệ tương của bảng điều khiển của các chuyên gia. Các kết quả đánh giá tác động này sẽ tạo thành cơ sở cho việc phát triển các kế hoạch quản lý môi trường đối với các dự án được đề xuất. 

(3) Báo cáo đánh giá tác động môi trường 

Là một tài liệu hướng dẫn của những phát hiện ĐTM trong một định dạng báo cáo theo quy định trong hướng dẫn thủ tục ĐTM (FEPA, 1995). Một quá trình điển hình của các nghiên cứu được trình bày dưới đây: 

5.      Kế hoạch Quản lý Môi trường (EMP)

Một kế hoạch quản lý môi trường mạnh mẽ, với nguyên tắc quy định rõ ràng để đảm bảo sự phù hợp thực hiện dự án với thủ tục, tập quán và khuyến nghị, sẽ là một phần của báo cáo ĐTM. Các hướng dẫn sẽ là mức tối thiểu bao gồm:

(1)  Hướng dẫn để đảm bảo sự phù hợp của thiết kế chi tiết với các khái niệm thiết kế

(2)  Hướng dẫn thực hiện chương trình

(3)  Hướng dẫn mà mục tiêu và cam kết sẽ đạt được.

(4)  Hướng dẫn về trách nhiệm và trách nhiệm giải trình.

(5)  Hướng dẫn thủ tục để đối phó với những thay đổi và sửa đổi của dự án

(6)  Hướng dẫn cho các hành động khắc phục sẽ được sử dụng khi cần.

(7)  Hướng dẫn kiểm tra,

XEM TIN TIẾP THEO

 

CÔNG TY CP TV ĐẦU TƯ VÀ THIẾT KẾ XÂY DỰNG MINH PHƯƠNG

ĐT: (08) 35146426 - (028) 22142126  – Fax: (028) 39118579 - Hotline: 0903 649 782

Địa chỉ trụ sở chính: 28B Mai Thị Lựu - Khu phố 7, Phường Tân Định. TP.HCM 

Địa chỉ văn phòng đại diện: Chung cư B1- Số 2 Đường Trường Sa, Phường Gia Định. TP.HCM

Website: www.khoanngam.net;  www.lapduan.com; www.minhphuongcorp.net;

Email: nguyenthanhmp156@gmail.com ; thanhnv93@yahoo.com.vn