NHỮNG HOÀNG HÔN BỎ MẶT TRỜI

Truyện ngắn - Hoàng Thanh

Hà Nội năm ấy nhiều mưa. Mưa tháng chín rơi xuống những hàng xà cừ cổ thụ trên đường Trần Đại Nghĩa, loang loáng ánh đèn xe và mùi hoa sữa non chưa kịp nồng. Thành phố rộng lớn ôm lấy hàng vạn sinh viên tỉnh lẻ như ôm những hạt bụi nhỏ bé vừa rời quê nghèo mà bước vào giấc mộng tuổi trẻ.

Thanh cũng là một hạt bụi như thế. Chàng trai quê Thanh Hóa thi đậu Đại học Bách khoa Hà Nội với số điểm gần như tuyệt đối. Cả làng hôm nhận giấy báo nhập học xôn xao như có người đỗ trạng nguyên. Mẹ anh ngồi ở hiên nhà khóc lặng. Cha anh lặng lẽ đi châm điếu thuốc lào rồi quay mặt nhìn cánh đồng chiều.

Nhà nghèo. Nghèo đến mức ngày lên Hà Nội nhập học, hành trang của Thanh chỉ có vài bộ quần áo cũ, một chiếc chăn chiên mẹ vá nhiều lớp và túi lạc rang mang theo từ quê.

Nhưng tuổi trẻ luôn có một thứ tài sản vô hình: niềm tin rằng tương lai sẽ khác.

Thanh ở khu ký túc xá Bách khoa. Căn phòng chật hẹp có tám người. Mùa hè nóng như lò nung. Mùa đông gió lùa qua khe cửa buốt tận xương. Ban ngày anh đi học, tối chạy bàn cho quán bia hơi gần phố Huế, khuya lại thức học đến hai ba giờ sáng. Những năm tháng ấy cực khổ đến mức sau này nhớ lại, Thanh không hiểu mình đã đi qua bằng cách nào.

Rồi anh gặp cô. Một chiều cuối thu, trong thư viện Đại học Sư phạm Hà Nội.

Hôm ấy Thanh sang tìm tài liệu môn Triết. Anh ngồi ở góc cửa sổ thì nhìn thấy một cô gái mặc áo len màu kem, tóc dài buộc hờ sau gáy, đang cúi chép thơ vào sổ tay. Ánh nắng cuối ngày rơi lên gương mặt cô rất nhẹ. Đó là lần đầu tiên Thanh hiểu thế nào là cảm giác tim mình lặng đi vì một người xa lạ.

Cô tên Linh.

Sinh viên khoa Văn.

Quê Thái Bình. Linh nói giọng nhỏ và chậm. Cô thích thơ Nguyễn Bính, thích những chiều Hồ Tây nhiều gió và hay ngồi hàng giờ trong thư viện chỉ để chép lại những câu thơ mình yêu thích.

Thanh thì khác hẳn. Một chàng trai kỹ thuật khô khan, suốt ngày vùi đầu vào bản vẽ, động cơ, công thức toán lý. Anh ít nói, sống nội tâm và luôn mang cảm giác mình là kẻ lạc lõng giữa Hà Nội quá rộng.

Không ai hiểu vì sao hai con người ấy lại yêu nhau.

Có lẽ tình yêu vốn chưa từng cần lý do. Họ bắt đầu bằng những buổi đi bộ quanh hồ Thiền Quang. Những chiều ăn bánh giò nóng bên cổng trường Sư phạm. Những tối mùa đông Thanh chở Linh trên chiếc xe đạp cũ chạy qua đường Thanh Niên, gió sông Hồng lạnh cắt da.

Linh thường tựa đầu lên lưng anh rất khẽ. Chỉ một cái chạm nhẹ cũng đủ làm Thanh thấy cả tuổi trẻ mình bừng sáng.

Ngày ấy nghèo nhưng vui. Thanh tiết kiệm từng đồng để cuối tháng mua cho Linh một cuốn sách cũ. Linh thì đan khăn len cho anh suốt mấy tuần trời. Có lần Thanh sốt gần bốn mươi độ, Linh ngồi trong phòng trọ chật hẹp lau khăn lên trán anh suốt đêm.

Ngoài cửa sổ, Hà Nội mưa trắng trời. Thanh nhìn cô gái đang ngủ gục bên mép giường mà nghĩ: “Sau này nhất định mình sẽ cưới cô ấy.”

Tuổi trẻ thường tin vào những lời hứa giản dị như thế. Nhưng đời sống thì không. Năm thứ tư đại học, biến cố bắt đầu đến.

Cha Thanh bị tai biến. Em gái nghỉ học. Mọi gánh nặng dồn lên vai anh.

Thanh lao vào làm thêm ngày đêm. Anh nhận sửa máy tính, chạy xe giao hàng, làm kỹ thuật cho một xưởng cơ khí tận Gia Lâm. Có những ngày anh chỉ ngủ ba tiếng.

Tình yêu bắt đầu thưa dần những cuộc gặp. Những tin nhắn trả lời muộn hơn.

Những cuộc gọi ngắn hơn. Linh bắt đầu buồn. Cô không trách Thanh nghèo. Điều làm cô sợ là cảm giác ngày càng xa anh dù vẫn ở cùng một thành phố.

Có lần Linh hỏi:

- Anh còn yêu em không?

Thanh im lặng rất lâu rồi nói:

- Anh đang cố lo cho tương lai của tụi mình.

Linh cười buồn:

- Nhưng em cần anh của hiện tại hơn. Đó là lần đầu tiên Thanh thấy mắt cô buồn như hoàng hôn mùa đông.

Rồi một ngày Linh nhận học bổng cao học ở Pháp. Cô báo tin cho Thanh trong quán cà phê cũ trên phố Nguyễn Du. Ngoài trời mưa phùn. Hà Nội xám lạnh như một đoạn phim cũ.

Thanh ngồi lặng. Anh biết mình nên giữ cô lại. Nhưng anh không đủ can đảm.

Một chàng trai còn chưa lo nổi cho gia đình, lấy gì giữ một cô gái có cả tương lai rộng mở phía trước?

Đêm ấy họ đi bộ rất lâu quanh Hồ Gươm.

Không ai nói nhiều.

Đến gần cầu Thê Húc, Linh bất ngờ hỏi:

- Nếu em đi thật anh có đợi không?

Thanh nhìn mặt hồ đen thẫm.

Rồi cười rất nhẹ:

- Chỉ cần em hạnh phúc. Sau này Thanh mới hiểu, có những câu nói tưởng cao thượng nhưng thật ra là bất lực.

Ngày Linh bay, Hà Nội có hoàng hôn đỏ rực. Thanh đứng ở ngoài sân bay nhìn chiếc máy bay khuất dần sau mây mà thấy lòng mình trống rỗng như vừa đánh mất một phần tuổi trẻ.

Từ đó về sau, họ vẫn liên lạc.

Lúc đầu thường xuyên.

Rồi thưa dần.

Rồi chỉ còn những lời chúc sinh nhật.

Rồi im lặng.

Nhiều năm trôi qua. Thanh trở thành kỹ sư cho một tập đoàn lớn. Anh có nhà, có xe, có những thứ ngày trẻ từng mơ tới. Nhưng vào những chiều muộn, khi thành phố lên đèn, anh vẫn hay ngồi một mình bên cửa sổ nhìn hoàng hôn rơi xuống mái phố Hà Nội.

Có những thứ thời gian không xóa nổi.

Một mùa đông.

Một mùi hoa sữa.

Một cô gái từng ngồi chép thơ bên ô cửa thư viện năm nào. Người ta thường nghĩ trưởng thành là có được nhiều thứ hơn. Nhưng thật ra, trưởng thành là học cách sống cùng những điều không bao giờ có lại. Năm bốn mươi tuổi, Thanh gặp lại Linh trong một buổi hội thảo văn học ở Hà Nội.

Cô vẫn đẹp.

Nhưng ánh mắt đã khác.

Bình yên hơn. Xa hơn.

Họ ngồi uống cà phê cùng nhau như hai người bạn cũ. Nhắc chuyện xưa bằng giọng cười rất nhẹ.

Không ai nhắc đến tình yêu. Bởi có những cuộc tình khi đi qua rồi, người ta không còn đủ trẻ để đau thêm lần nữa.

Lúc chia tay, Linh nhìn Thanh rất lâu rồi hỏi:

- Nếu ngày ấy em không đi thì sao?

Thanh im lặng.

Ngoài phố, hoàng hôn đang xuống.

Đỏ rực.

Giống hệt buổi chiều năm hai mươi tuổi. Anh chợt hiểu rằng trên đời này có những cuộc tình không sinh ra để thuộc về nhau.

Nó chỉ sinh ra để một người nhớ suốt đời. Như hoàng hôn sinh ra không phải để ở lại với mặt trời. Mà để khi màn đêm buông xuống, con người ta biết mình đã từng đi qua một vẻ đẹp đau lòng đến thế.

Sau ngày Linh sang Pháp, Hà Nội trở nên rộng hơn một cách kỳ lạ.

Không phải vì thành phố đổi thay.

Mà vì trong mọi con đường Thanh đi qua đều thiếu một người. Những chiều tan ca ở Bách khoa, anh vẫn vô thức chạy xe về phía đường Xuân Thủy, nơi có cổng trường Sư phạm năm nào. Rồi giữa dòng xe đông nghẹt mới chợt nhớ: người con gái ấy đã ở cách mình nửa vòng trái đất.

Mùa đông năm ấy lạnh buốt. Hoa sữa rơi đầy mặt phố Nguyễn Du. Thanh đứng rất lâu dưới gốc cây cũ trước quán cà phê họ từng ngồi. Cửa kính mờ hơi nước. Trong quán vẫn có những đôi tình nhân trẻ tuổi đang cười nói.

Chỉ có anh hiểu rằng một phần tuổi trẻ của mình đã chết rồi.

Ra trường không lâu, Thanh nhận quyết định vào Nam làm cho một công ty dầu khí ngoài Bà Rịa – Vũng Tàu.

Bạn bè ai cũng mừng. Một thằng sinh viên nghèo quê Thanh Hóa, từ ký túc xá nóng hầm hập mùa hè, giờ bước chân vào ngành mà thời ấy được xem là giấc mơ đổi đời.

Mẹ anh gọi điện khóc.

Cha chỉ nói ngắn gọn:

• Đi đi con. Đàn ông phải đi xa mới lớn được.

Ngày lên tàu vào Nam, Hà Nội có mưa phùn. Thanh đứng ở ga nhìn thành phố nhòe dần sau ô cửa kính mà lòng trống rỗng. Anh từng nghĩ nếu rời Hà Nội mình sẽ quên được Linh.

Nhưng có những người không ở trong một thành phố.

Họ ở trong ký ức.

Và ký ức thì mang đi đâu cũng còn nguyên.

Vũng Tàu những năm ấy đầy nắng và gió biển.

Mùi dầu, mùi muối, tiếng máy nổ, tiếng còi tàu và những giàn khoan ngoài khơi làm cuộc sống của Thanh quay cuồng. Anh theo các chuyến công tác dài ngày ra biển. Có khi cả tháng lênh đênh trên giàn khoan giữa đại dương.

Biển đêm rất rộng. Rộng đến mức con người thấy mình nhỏ bé và cô độc.

Có những ca trực ba giờ sáng, Thanh đứng nhìn mặt biển đen thẫm dưới ánh đèn vàng của giàn khoan, nghe tiếng sóng đập vào chân trụ thép mà bất giác nhớ Hà Nội đến quặn lòng.

Anh nhớ những mùa đông có hơi thở trắng.

Nhớ quán cà phê cũ.

Nhớ một cô gái từng ngồi chép thơ bên ô cửa thư viện.

Đôi khi nỗi nhớ đến bất ngờ như một nhát dao.

Chỉ cần nghe ai mở một bản nhạc Trịnh giữa đêm biển là anh mất ngủ đến sáng.

Linh vẫn gửi mail cho anh.

Ban đầu dài. Kể chuyện Paris, chuyện tuyết rơi, chuyện cô đi qua những con phố cổ châu Âu mà vẫn nhớ hàng cây Hà Nội.

Thanh đọc từng dòng rất chậm.

Anh không dám trả lời ngay.

Có những đêm ngồi một mình trong cabin ngoài biển, anh mở thư cô hàng chục lần rồi lại tắt.

Anh sợ càng nhớ sẽ càng đau.

Rồi thư thưa dần.

Khoảng cách giữa hai người không chỉ là nửa vòng trái đất nữa. Mà là hai cuộc đời đang đi về hai hướng khác nhau.

Một lần về phép, Thanh ra Hà Nội.

Thành phố đã khác. Nhiều tòa nhà mới mọc lên. Những quán quen đóng cửa. Con phố cũ trước cổng Sư phạm cũng đông hơn ngày xưa.

Anh đi bộ rất lâu quanh Hồ Tây.

Mùa ấy sen đã tàn.

Gió thổi lạnh. Thanh bất giác nhớ lần cuối cùng anh chở Linh qua đường Thanh Niên. Cô ôm nhẹ lưng anh rồi hỏi:

- Sau này nếu tụi mình xa nhau thật thì sao?

Khi ấy Thanh cười:

- Không đâu.

Tuổi trẻ luôn nghĩ tình yêu có thể thắng mọi thứ.

Chỉ đến khi lớn lên người ta mới hiểu: tình yêu đôi khi thua cả thời gian, khoảng cách và sự im lặng.

Hôm ấy Thanh gọi cho Linh.

Số máy đổ chuông rất lâu.

Rồi cô bắt máy.

Giọng cô nhỏ và xa như từ một miền ký ức vọng về.

Họ nói chuyện gần một giờ.

Toàn những chuyện bình thường.

Công việc.

Sức khỏe.

Hà Nội.

Paris.

Không ai nhắc chuyện yêu.

Cũng không ai hỏi còn yêu không.

Vì cả hai đều hiểu có những câu hỏi không nên trả lời.

Trước khi cúp máy, Linh im lặng rất lâu rồi nói:

- Em sắp cưới.

Thanh nghe thấy tiếng gió ngoài Hồ Tây rất mạnh.

Mạnh đến mức tưởng như cả mặt nước đang vỡ ra.

Anh không nói gì.

Một lúc lâu mới cười nhẹ:

- Chúc em hạnh phúc.

Linh khóc.

Đó là lần đầu tiên Thanh nghe cô khóc sau nhiều năm.

Nhưng nước mắt lúc ấy đã muộn rồi.

Có những chuyến tàu khi đã rời ga thì không thể quay lại nữa.

Đêm ấy Thanh uống rượu một mình bên bờ biển Vũng Tàu.

Biển đen.

Sóng dài và lạnh. Anh ngồi đến sáng, nhìn mặt trời đỏ rực nhô lên từ đường chân trời mà thấy lòng mình cạn kiệt như sau một cơn bão.

Nhiều năm sau, Thanh mới hiểu điều đau đớn nhất của tình yêu không phải chia tay. Mà là vẫn còn thương, nhưng không còn quyền giữ người ấy lại.

Sau này Thanh không lấy vợ sớm. Anh lao vào công việc như để trốn chạy chính mình. Từ kỹ sư công trình, anh lên trưởng dự án rồi quản lý kỹ thuật ngoài giàn khoan.

Người ta thấy anh thành đạt. Ít ai biết trong ngăn kéo bàn làm việc của anh luôn có một tấm ảnh cũ đã úa màu.

Ảnh một cô gái mặc áo len màu kem đứng dưới hàng cây mùa đông Hà Nội.

Phía sau ảnh có dòng chữ viết tay:

“Cho người từng hứa sẽ đưa em đi hết tuổi trẻ.”

Nhiều năm trôi qua. Tóc Thanh bắt đầu điểm bạc. Anh đi qua rất nhiều vùng biển. Gặp rất nhiều người đàn bà đẹp. Nhưng chưa từng yêu ai như đã từng yêu Linh.

Có lần một đồng nghiệp hỏi:

— Anh còn chờ người cũ à?

Thanh cười.

Nhìn ra biển.

Ngoài kia hoàng hôn đang đỏ rực như máu loang trên mặt nước.

Anh nói rất khẽ:

- Không. Anh chỉ chưa đi hết cuộc tình cũ thôi.

Biển chiều hôm ấy rất dài. Dài như tuổi trẻ của một chàng trai Thanh Hóa từng mang theo cả trái tim mình từ Hà Nội vào Nam. Và đánh rơi nó ở một nơi nào đó giữa những hoàng hôn ngoài biển lớn.

Hai mươi năm sau. Hà Nội đổi khác đến mức nhiều lúc Thanh đi giữa phố mà có cảm giác mình là người lạ. Những hàng cây cũ bị thay bằng quán cà phê sáng đèn. Hồ Tây nhiều nhà cao tầng hơn. Đường Thanh Niên không còn vắng như thời sinh viên. Thành phố ngày càng hiện đại, đông đúc và lạnh hơn trong cách con người đi ngang đời nhau.

Chỉ có hoàng hôn Hà Nội là vẫn thế. Vẫn đỏ đến nao lòng vào những chiều cuối thu. Ngày Thanh trở lại Hà Nội lần ấy là sau khi ký xong một hợp đồng lớn với đối tác nước ngoài. Giờ anh đã là giám đốc kỹ thuật của một tập đoàn dầu khí. Có nhà ở Sài Gòn, có xe riêng, có những chuyến công tác châu Âu dài ngày và một vị trí mà chàng sinh viên nghèo năm nào chưa từng dám nghĩ tới.

Người ta thường gọi đó là thành công. Nhưng nhiều đêm thức trắng trong căn hộ nhìn xuống thành phố đầy ánh đèn, Thanh vẫn thấy lòng mình trống như biển đêm ngoài giàn khoan.

Có những khoảng trống tiền bạc không lấp nổi. Chiều hôm ấy Hà Nội có nắng nhạt. Thanh đi bộ trên phố Nguyễn Du sau cuộc họp. Gió cuối mùa thổi những chiếc lá vàng xoay nhẹ trên vỉa hè. Một bản nhạc Pháp cũ vang lên từ quán cà phê góc phố.

Và rồi anh nhìn thấy cô.

Linh đứng bên kia đường.

Áo măng tô màu kem. Mái tóc dài hơn xưa một chút. Gương mặt vẫn thanh mảnh như ngày còn là cô sinh viên khoa Văn hay ngồi chép thơ trong thư viện.

Thời gian hình như chỉ làm mắt cô buồn hơn.

Thanh đứng lặng.

Cả thành phố bỗng im đi trong vài giây ngắn ngủi.

Linh cũng nhìn thấy anh. Hai người đứng cách nhau chỉ một con phố nhỏ, mà giống như cách nhau cả tuổi trẻ.

Rồi cô cười.

Một nụ cười rất nhẹ.

Giống hệt ngày xưa.

Họ ngồi lại trong quán cà phê cũ. Quán đã sửa sang khác trước, nhưng góc cửa sổ nơi Linh từng ngồi đọc thơ vẫn còn đó. Ngoài kia hoàng hôn đang chậm rãi tràn xuống mặt phố.

Hà Nội cuối thu đẹp đến đau lòng.

Thanh nhìn người phụ nữ trước mặt rất lâu rồi hỏi:

• Em về khi nào?
• Mới tuần trước.
•  Ở luôn à?

Linh lắc đầu.

- Em chỉ về thăm mẹ. Ít hôm nữa lại sang.

Thanh gật nhẹ.

Họ im lặng. Người phục vụ mang cà phê ra. Hơi nóng bay lên mờ cả ô kính. Ngoài đường, dòng người vẫn hối hả đi qua như chưa từng có một cuộc gặp gỡ nào đang làm hai con người đau đến thế.

Linh nhìn Thanh rồi cười buồn:

- Anh khác nhiều quá.

Thanh châm thuốc.

- Già hơn thôi.

- Không là khác thật. Ngày xưa mắt anh buồn kiểu sinh viên nghèo. Bây giờ buồn kiểu đàn ông từng trải.

Thanh bật cười.

Nụ cười khẽ và mệt.

- Còn em?

Linh nhìn ra cửa sổ.

Hoàng hôn đỏ đang phủ xuống mái phố cũ.

- Em vẫn thế thôi. Vẫn hay nhớ những chuyện không nên nhớ.

Một cơn gió thổi qua. Mùi hoa sữa đâu đó lại ùa về. Thanh chợt thấy tim mình đau nhói như chưa từng có hai mươi năm đi qua.

Họ kể cho nhau nghe về cuộc đời sau ngày chia tay. Linh lấy chồng bên Pháp. Một kiến trúc sư người Việt. Cuộc sống đủ đầy, bình yên. Nhưng rồi vài năm sau ly hôn. Không con cái.

Thanh im lặng nghe.

Anh không hỏi lý do.

Ở tuổi này, người ta hiểu có những đổ vỡ không cần giải thích.

Còn Thanh vẫn một mình.

Linh ngước lên:

- Anh chưa từng cưới thật à?

Thanh cười.

- Bận quá.

Linh nhìn anh rất lâu.

Ánh mắt ấy làm Thanh nhớ đến những đêm mùa đông cũ, khi cô từng ngồi lau mồ hôi cho anh trong căn phòng trọ chật hẹp ở Bách khoa.

Cuối cùng Linh khẽ hỏi:

- Hay vì anh chưa quên được ai?

Thanh không trả lời.

Ngoài phố, hoàng hôn đang lặng lẽ tắt.

Có những câu hỏi đàn ông càng trưởng thành càng không dám trả lời thật.

Họ rời quán lúc trời vừa lên đèn. Phố Nguyễn Du đông hơn. Những chiếc xe lao đi trong ánh vàng nhập nhoạng. Hà Nội đẹp và buồn như một cuốn phim cũ.

Thanh đi cạnh Linh rất chậm. Chậm như sợ đoạn đường này ngắn quá. Đến góc phố quen năm xưa, nơi từng có gánh bánh giò họ hay ăn thời sinh viên, Linh bỗng dừng lại.

- Anh còn nhớ không?

Thanh cười khẽ:

- Nhớ chứ.

- Em từng nghĩ tụi mình sẽ cưới nhau.

Thanh nhìn cô.

Rất lâu.

Rồi mới nói:

- Anh cũng từng nghĩ thế.

Hai người cùng im lặng.

Một chiếc lá vàng rơi xuống giữa khoảng cách của họ.

Thời gian thật kỳ lạ.

Ngày trẻ, người ta yêu nhau bằng tất cả nông nổi mà lại lạc mất nhau. Đến khi đủ trưởng thành để hiểu giá trị của một bàn tay ở lại, thì đời đã đi quá xa.

Linh quay sang nhìn Thanh:

- Nếu ngày ấy anh giữ em lại thì sao?

Thanh cười rất nhẹ.

- Nếu ngày ấy anh đủ giàu có lẽ anh đã giữ.

Linh lắc đầu.

Mắt cô đỏ lên.

- Không đâu. Chỉ cần ngày ấy anh nói: “Đừng đi”… là em sẽ ở lại.

Thanh đứng lặng.

Gió cuối thu thổi qua tóc họ.

Cả Hà Nội chìm trong màu hoàng hôn đỏ sẫm.

Khoảnh khắc ấy, Thanh chợt hiểu một điều đau đớn nhất đời người:

Có những cuộc tình không mất nhau vì hết yêu.

Mà mất nhau vì cả hai đều nghĩ mình nên hy sinh cho người còn lại.

Trước lúc chia tay, Linh bước đến ôm Thanh rất nhẹ.

Nhẹ như một cơn gió cũ đi ngang đời người.

Cô thì thầm:

- Em từng đợi anh rất lâu.

Thanh nhắm mắt.

Ngực anh đau như có ai bóp nghẹt.

Nhưng khi mở mắt ra, anh chỉ cười:

- Muộn rồi phải không em?

Linh không trả lời. Chỉ nhìn anh bằng ánh mắt rất buồn. Rồi quay lưng đi về phía cuối phố. Thanh đứng yên nhìn theo. Bóng cô nhỏ dần giữa dòng người và ánh đèn Hà Nội. Giống hệt buổi chiều năm nào ở sân bay.

Chỉ khác rằng ngày ấy họ còn trẻ để hy vọng. Còn bây giờ, họ đủ trưởng thành để hiểu không phải cuộc tình nào yêu sâu cũng có thể đi cùng nhau đến cuối đời. Hoàng hôn hôm ấy đỏ rực. Đỏ như một vết thương cũ vừa mở miệng sau rất nhiều năm tưởng đã lành.