SÔNG MÙA NƯỚC CẠN

Tác giả: Hoàng Thanh

Tháng Bảy, Hà Nội oi như một căn phòng đóng kín từ rất lâu. Lan đứng dưới mái hiên nhà nghỉ cuối phố, nhìn những đám mây xám tụ lại trên nền trời thấp. Gió thổi qua, mang theo mùi khói xe, bụi đường và hơi nóng hắt lên từ mặt nhựa. Mưa chưa rơi. Thành phố cứ nín thở như một người đã khóc quá nhiều, đến lúc muốn khóc thêm cũng không còn sức. Điện thoại trong túi rung lên. Một dòng tin nhắn ngắn.

“Anh đến rồi.”

Lan ngẩng đầu.

Người đàn ông bước xuống từ chiếc xe bán tải màu bạc. Anh không giống những người cô từng gặp. Không vội vàng. Không nhìn cô từ đầu xuống chân. Không cười cái kiểu nửa đùa nửa dò xét như thể chỉ một ánh mắt đã đủ định giá một người đàn bà.

Anh mặc chiếc áo sơ mi xanh đã bạc màu ở cổ tay. Quần kaki dính vài vệt bùn khô. Khuôn mặt rám nắng, đôi mắt có vẻ mệt mỏi của người đi nhiều hơn ở lại.

Anh dừng trước mặt cô.

“Em là Lan?”

Cô gật đầu.

“Còn anh là Minh.”

Câu giới thiệu giản dị đến mức Lan thấy lạ. Nhiều năm nay, người ta thường hỏi giá trước khi hỏi tên cô. Có người chẳng cần biết cô tên gì. Cái tên chỉ là một lớp áo mỏng, mặc vào rồi bỏ ra, chẳng khác gì chiếc váy cô thay mỗi tối.

Họ bước lên cầu thang căn phòng ở tầng ba hẹp, tường sơn màu kem đã cũ. Chiếc điều hòa trên tường kêu rè rè như một con côn trùng mắc lại trong mùa nóng. Ngoài cửa sổ là những mái tôn chồng lên nhau, dây điện đan ngang dọc, bầu trời bị cắt vụn thành từng khoảng nhỏ.

Minh đặt chiếc túi giấy lên bàn.

“Anh mua cơm. Em ăn chưa?”

Lan ngẩng lên chỉ một câu hỏi rất bình thường. Vậy mà trong lòng cô có thứ gì vừa chạm nhẹ, giống như đầu ngón tay vô tình chạm vào một vết thương đã khô miệng từ lâu. Cô lắc đầu, Minh mở túi. Hai hộp cơm còn nóng. Cá kho tiêu. Rau muống luộc. Một hộp canh bí xanh. Mùi cá kho đưa Lan trở về căn bếp nhỏ bên sông Đáy. Ngày ấy, mẹ thường kho cá trong chiếc nồi đất đen sì, đáy nồi sứt một miếng nhỏ. Cá sông nhiều xương, thịt mềm, thơm mùi riềng và lá chè tươi. Cha ngồi trước hiên, vá lại mảnh lưới cũ. Lan học bài bên ngọn đèn vàng. Ngoài kia, nước sông đầy, tiếng mái chèo khua rất khẽ trong đêm.

Những năm còn nhỏ, Lan tin con sông là thứ không bao giờ mất. Nó ở đó từ trước khi cô sinh ra, chảy qua những mùa ngô trổ cờ, qua những đêm trăng sáng lũ trẻ tắm sông, qua tiếng gọi của mẹ mỗi chiều. Con sông rộng, đỏ màu phù sa, mang theo cành khô, bèo tây và đôi khi cả xác một con chim nhỏ trôi dạt từ đâu về.

Cha thường đứng trên bờ gọi:

“Đừng bơi xa quá.”

Lan vẫn cười, lặn xuống nước, tóc xõa như rong.

Cô đâu biết có những thứ tưởng ở lại mãi, rồi một ngày cũng rời đi không một lời báo trước.

Cha mất năm cô học lớp chín.

Ông ngã xuống giữa thửa ruộng vào một buổi trưa nắng gắt. Người làng khiêng ông về trên chiếc cáng tre. Bàn chân còn dính bùn. Mẹ ngồi bên ngưỡng cửa, không khóc thành tiếng. Chỉ có đôi vai run lên như một ngọn cây trong gió mạnh.

Từ hôm ấy, căn nhà vắng đi một người, bữa cơm thiếu một đôi đũa, con sông cũng ít tiếng chèo hơn. Lan học hết cấp ba rồi theo người chị họ lên Hà Nội. Chiếc vali vải màu nâu chỉ có vài bộ quần áo, một tấm ảnh gia đình và một giấc mơ nhỏ đến mức cô nghĩ mình có thể cầm gọn trong tay: kiếm một công việc, dành dụm ít tiền, đón mẹ lên chơi một lần, rồi lấy một người tử tế.

Người tử tế ấy từng xuất hiện.

Anh tên Dũng, làm cùng kho hàng. Buổi tối, họ ăn chung một hộp cơm. Những ngày cuối tháng, cả hai chia nhau gói mì, thêm hai quả trứng. Anh từng ôm cô trong căn phòng trọ lạnh, nói sang năm sẽ đưa cô về quê thưa chuyện.

Lan tin. Người ta khi còn trẻ thường tin vào những lời hứa như tin mùa mưa sẽ đến đúng hẹn. Nhưng mùa xuân năm đó, Dũng cưới con gái chủ xưởng.

Tin nhắn cuối cùng gửi cho Lan chỉ có mấy chữ:

“Anh xin lỗi. Anh phải lo cho tương lai.”

Lan ngồi trước gương rất lâu. Trong gương là một cô gái còn trẻ, tóc dài, mắt thâm sau nhiều đêm thức. Cô không khóc. Tháng ấy tiền nhà chưa đóng. Mẹ ở quê đau khớp. Nồi cơm điện hỏng. Nước mắt bỗng trở thành một thứ xa xỉ hơn tất cả.

Sau đó, Lan sinh một đứa con gái. Con bé ở với bà ngoại, trong căn nhà cũ bên sông. Lan đi qua nhiều công việc. Bán hàng. Đóng gói. Chốt đơn qua điện thoại. Ban ngày, giọng cô ngọt như đường.

“Chị mặc màu này sáng da lắm.”

“Anh lấy thêm một chiếc em giảm phí vận chuyển.”

Đến tối, cô tắt đèn trắng, bật đèn vàng, mở một ứng dụng khác.

Màn hình sáng lên trong bóng tối.

Những cái tên trôi qua.

Những cuộc hẹn đến rồi đi.

Cô không nhớ mình đã bắt đầu từ đêm nào. Chỉ nhớ hôm ấy con bé sốt, mẹ gọi lên bảo tiền thuốc đã hết. Lan ngồi ở mép giường nhìn chiếc ví rỗng, rồi nhìn chính mình trong gương. Sau này, người cùng dãy trọ bảo cô sướng, kiếm tiền nhanh. Lan chỉ cười. Họ không biết có những thứ kiếm nhanh thì mòn cũng nhanh.

Một đôi dép.

Một màu son.

Một phần lòng tin còn sót lại.

“Em không ăn à?”

Giọng Minh kéo cô về hiện tại. Lan cúi xuống, gắp một miếng cá.

Hai người ngồi ăn đối diện nhau. Ngoài trời, mưa bắt đầu rơi. Những giọt đầu tiên gõ lên mái tôn lộp bộp, rời rạc, rồi dày hơn. Minh kể anh làm cầu đường. Đi công trình quanh năm. Hết miền núi lại xuống đồng bằng. Có lúc ở một nơi sáu tháng, cũng có khi chưa đầy một tuần đã chuyển đi.

“Anh xây nhiều cầu chưa?” Lan hỏi.

“Cũng vài cây.”

“Có cây nào anh nhớ nhất không?”

Minh im lặng một lúc: “Có một cây ở miền Trung. Làm gần xong thì lũ về. Nước cuốn hết lán trại. Một công nhân bị mất tích.”

Anh nhìn ra cửa sổ.

“Sau đó cầu vẫn hoàn thành.”

Lan không hỏi thêm. Cô nhận ra trên ngón áp út của Minh có một vết hằn nhạt. Có lẽ từng có một chiếc nhẫn ở đó. Cô không biết anh đã tháo nó vì ly hôn, vì mất mát hay vì một lý do khác. Ai cũng có những đoạn sông riêng không muốn người lạ bước xuống. Minh cũng không hỏi cô đã đi qua những gì. Sau bữa ăn, mưa trút xuống trắng trời. Thành phố ngoài kia nhòe đi sau lớp kính. Xe cộ vẫn lao qua trong nước, đèn đỏ kéo thành những vệt dài.

Lan đứng bên cửa sổ. Cô nhớ cuộc gọi của mẹ tuần trước.

“Sông cạn thêm rồi con ạ. Bãi ngô ngoài kia người ta san gần hết.”

Mẹ nói như kể chuyện thời tiết.

Lan im lặng. Nhiều năm trước, người ta hút cát. Bờ sông lở từng mảng. Những rặng tre nghiêng xuống nước. Sau đó, những mảnh đất ven bãi được chia lô. Cột bê tông mọc lên. Biển quảng cáo cắm sát mép sông. Con sông từng nuôi sống cả làng, cuối cùng chỉ còn là một dải nước hẹp chảy giữa những bờ đất bị cắt xẻ.

Minh đứng phía sau cô.

“Em có hay về quê không?”

“Ít.”

“Vì bận à?”

Lan khẽ cười.

“Vì không biết phải nói với mẹ là mình đang sống thế nào.”

Mưa ngoài kia nặng hạt hơn.

Một lúc lâu, Minh hỏi:

“Em có muốn đổi công việc không?”

Lan quay lại.

Ánh mắt anh không có vẻ thương hại. Chỉ là sự mệt mỏi và thành thật của một người biết lời mình nói không chắc giúp được ai. “Anh quen một người quản lý kho. Họ đang cần người nhập số liệu.”

Lan nhìn xuống đôi tay mình.

Móng tay sơn đỏ, đầu ngón hơi sứt.

“Lương bao nhiêu?”

Minh nói một con số.

Lan cười rất nhẹ.

“Ít hơn một nửa.”

“Ừ.”

“Con em uống sữa. Mẹ em uống thuốc.”

Minh không trả lời.

Có những bài toán lòng tốt không giải được.

Đêm đó, Lan không ngủ.

Cô nằm nhìn vết ẩm trên trần. Nó loang rộng như bản đồ một miền đất không có tên. Bên cạnh, Minh ngủ quay lưng, hơi thở đều, nhẹ.

Lan mở điện thoại.

Tấm ảnh con gái hiện lên.

Con bé đang cười trước sân, tóc buộc hai bên, chiếc răng sữa cửa trước vừa rụng. Mẹ từng bảo nó giống Lan hồi nhỏ, nhất là đôi mắt.

Lan phóng to bức ảnh.

Cô chạm tay vào gương mặt con trên màn hình.

Có lần con hỏi:

“Mẹ bao giờ về?”

Lan đã nói:

“Khi nào mẹ kiếm đủ tiền.”

“Bao nhiêu là đủ hả mẹ?”

Cô không trả lời được.

Tiền luôn có một con số. Nhưng đủ thì không.

Gần sáng, Minh thức dậy.

Anh để lại tiền đúng như đã hẹn. Không nhiều hơn. Không ít đi.

Trước khi bước ra cửa, anh lấy một mảnh giấy, viết số điện thoại.

“Nếu cần, cứ gọi.”

Lan cầm mảnh giấy.

“Anh không sợ em làm phiền à?”

Minh cười.

“Người ta chỉ phiền khi mình không muốn nghe.”

Cánh cửa khép lại. Căn phòng trở nên trống rỗng một cách quen thuộc. Lan ngồi rất lâu bên mép giường. Mưa đã tạnh. Ánh sáng đầu ngày lọt qua khe rèm, chiếu lên những hạt bụi đang bay.

Điện thoại lại rung.

Một cuộc hẹn mới.

Cô nhìn màn hình rồi tắt đi.

Hôm đó, Lan không đi đâu.

Cô tắm rất lâu. Nước chảy qua vai, qua lưng, xuống nền gạch cũ. Cô kỳ cọ đến khi da đỏ lên. Nhưng có những lớp đêm không thể rửa bằng nước. Một tuần sau, Lan gọi vào số điện thoại trên mảnh giấy. Công việc ở kho vật liệu xây dựng bắt đầu vào đầu tháng Tám. Ngày đầu tiên, cô nhập sai gần chục hóa đơn. Những con số nhảy loạn trên màn hình. Tay cô run mỗi khi quản lý đi ngang.

Nhưng người đàn bà phụ trách kho chỉ nói:

“Làm chậm thôi. Sai thì sửa.”

Câu nói ấy đi theo Lan suốt cả ngày.

Sai thì sửa.

Không phải sai rồi bỏ.

Không phải sai rồi coi như hết.

Cuối tháng, Lan nhận lương.

Ít hơn trước thật.

Sau khi gửi tiền về quê, trả tiền trọ, tiền điện, tiền ăn, trong ví còn lại vừa đủ mua một đôi dép mới. Cô đứng rất lâu trước cửa hàng ven đường, nhìn đôi dép màu nâu đặt trên giá. Rồi lại bước đi. Đôi dép cũ tuy mòn lệch, nhưng vẫn còn đi được. Một chiều cuối tháng Chín, Lan về quê. Xe khách chạy qua cây cầu mới bắc ngang sông Đáy. Cô áp trán vào cửa kính. Lòng sông hiện ra phía dưới, rộng mà trống. Nhiều doi đất nổi lên, phủ đầy cỏ dại. Một chiếc thuyền nhỏ nằm nghiêng trên bãi, khô cong dưới nắng. Nhưng giữa dòng vẫn có một dải nước đục đang chảy.

Bé Bi chạy từ sân ra khi xe vừa dừng.

Con bé ôm chặt lấy chân mẹ.

“Mẹ về thật rồi.”

Lan cúi xuống bế con lên.

Mùi tóc con thơm mùi nắng, khói bếp và một thứ gì rất gần với những ngày cô còn bé.

Mẹ đứng ở hiên, gầy hơn trước. Bữa cơm tối chỉ có cá rô kho, bát canh rau tập tàng, đĩa cà muối. Lan ăn hai bát đầy. Đêm ấy, con bé ngủ gối đầu lên tay mẹ. Ngoài cửa sổ, tiếng côn trùng rả rích. Gió từ phía sông thổi vào, mang theo hơi đất ẩm.

Lan bước ra hiên.

Mẹ ngồi sẵn ở đó.

Một lúc lâu, bà nói:

“Năm nay nước về muộn.”

Lan nhìn về phía sông.

Dưới trăng, mặt nước ánh lên một vệt bạc mỏng.

“Nhưng vẫn về, mẹ nhỉ?”

Bà không đáp.

Chỉ đưa tay vuốt tóc con gái, như ngày Lan còn nhỏ.

Sáng hôm sau, trước khi trở lại Hà Nội, Lan dẫn bé Bi ra bờ sông. Con bé nhặt một tờ giấy cũ, gấp thành chiếc thuyền méo mó rồi thả xuống nước. Chiếc thuyền mắc lại bên đám cỏ một lúc, sau đó gặp một dòng chảy nhỏ, chao nghiêng rồi trôi đi.

Lan đứng nhìn.

Cô không biết chiếc thuyền sẽ đi được bao xa.

Có thể chỉ qua một khúc bờ.

Có thể chìm ngay sau đó.

Nhưng trong buổi sáng ấy, nó vẫn đang trôi.

Ngày trở lại thành phố, xe đi qua cây cầu lúc nắng vừa lên.

Điện thoại Lan rung.

Một tin nhắn của Minh:

“Dạo này ổn không?”

Cô nhìn rất lâu.

Rồi gõ:

“Em đang học cách sống chậm lại.”

Lan không biết Minh có hiểu không.

Cô cũng không chờ trả lời. Ngoài cửa kính, dòng sông lùi dần về phía sau. Những doi cỏ, bãi bồi, mái nhà và cột điện nối nhau trôi qua. Trong túi Lan là tấm ảnh con gái, mảnh giấy ghi số điện thoại đã nhàu và đôi bàn tay còn mùi bùn sông. Phía trước, Hà Nội hiện ra dưới một tầng mây sáng.

Thành phố vẫn đông.

Cuộc sống vẫn chật.

Những ngày khó khăn chưa hề đi hết. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều năm, Lan không thấy mình đang bị cuốn đi. Cô chỉ thấy một dòng nước rất nhỏ đang trở lại trong lòng. Không ồn ào, không đủ làm đầy con sông. Chỉ vừa đủ để một chiếc thuyền giấy tìm được đường trôi tiếp.